Fakty i mity na temat defibrylatorów

Data publikacji: 29.10.2026

Defibrylator jest urządzeniem służącym do przerwania określonych, zagrażających życiu zaburzeń rytmu serca za pomocą impulsu elektrycznego. W praktyce spotykamy przede wszystkim dwa typy urządzeń. AED, czyli automatyczne defibrylatory zewnętrzne, projektowane są z myślą o szybkim użyciu w miejscu zdarzenia, także przez osoby bez wykształcenia medycznego. Drugą grupę stanowią defibrylatory medyczne i ratownicze, będące bardziej zaawansowanymi urządzeniami wykorzystywanymi m.in. przez zespoły ratownictwa medycznego. Pozwalają one nie tylko na defibrylację zautomatyzowaną, lecz w odpowiednich modelach również na manualną ocenę rytmu i dobór parametrów wyładowania przez uprawniony personel.

AED i defibrylator medyczny  –  czym różnią się te urządzenia?

AED zostało zaprojektowane tak, aby ograniczyć liczbę decyzji podejmowanych przez osobę udzielającą pierwszej pomocy. Po uruchomieniu urządzenie prowadzi użytkownika komunikatami głosowymi i wizualnymi, analizuje rytm serca za pomocą elektrod przyklejonych do klatki piersiowej i informuje, czy należy wykonać wyładowanie. Defibrylator medyczny stosowany przez profesjonalnych ratowników może natomiast oferować znacznie szerszy zakres funkcji, obejmujący monitorowanie EKG, defibrylację manualną, kardiowersję czy elektrostymulację.

Mit: Z defibrylatora AED mogą korzystać wyłącznie ratownicy medyczni

To jeden z najczęściej powtarzanych mitów. AED jest przeznaczony również do użycia przez świadków zdarzenia, a jego konstrukcja pozwala na prowadzenie użytkownika przez kolejne etapy postępowania. Nie trzeba być ratownikiem medycznym, aby sięgnąć po urządzenie dostępne w miejscu publicznym i zastosować je u osoby znajdującej się w stanie nagłego zatrzymania krążenia. Polskie materiały edukacyjne wprost wskazują, że AED może obsługiwać także osoba bez ukończonego kursu pierwszej pomocy.

Mit: Osoba bez szkolenia nie poradzi sobie z obsługą AED

Brak wcześniejszego szkolenia może powodować stres, ale nie oznacza, że osoba postronna nie będzie w stanie wykorzystać AED. Urządzenie zostało zaprojektowane właśnie z myślą o uproszczeniu procedury i prowadzeniu użytkownika krok po kroku. Po włączeniu przekazuje instrukcje głosowe lub wizualne, a elektrody posiadają oznaczenia pokazujące sposób ich umieszczenia na klatce piersiowej. Największym problemem nie powinien być więc brak znajomości konkretnego modelu, lecz zwlekanie z rozpoczęciem działań w sytuacji wymagającej natychmiastowej pomocy.

Fakt: AED samo analizuje rytm serca i nie wyładowuje prądu bez wskazań

Automatyczny defibrylator zewnętrzny analizuje zapis elektrycznej czynności serca i na tej podstawie określa, czy występuje rytm kwalifikujący się do defibrylacji. Oznacza to, że użytkownik nie musi samodzielnie rozpoznawać rodzaju arytmii ani podejmować decyzji klinicznej dotyczącej energii wyładowania. W zależności od konstrukcji urządzenia wyładowanie może być wykonane automatycznie albo po potwierdzeniu przez operatora. W obu przypadkach AED nie powinno wykonać defibrylacji, jeśli analiza nie wykaże wskazań do jej zastosowania.

Mit: Defibrylator może porazić ratownika podczas prawidłowego użycia

Samo dotknięcie obudowy AED lub elektrod nie powoduje porażenia ratownika. Ryzyko pojawia się przede wszystkim wtedy, gdy podczas analizy rytmu lub dostarczania impulsu elektrycznego ktoś dotyka poszkodowanego. Dlatego należy bezwzględnie stosować się do komunikatów urządzenia, a przed analizą i wyładowaniem upewnić się, że nikt nie pozostaje w kontakcie z ciałem poszkodowanego. Zasada „nikt nie dotyka pacjenta” jest podstawowym elementem bezpiecznej obsługi AED.

Fakt: AED jest bezpieczne dla ratownika pod warunkiem przestrzegania komunikatów urządzenia

Bezpieczeństwo użytkownika wynika przede wszystkim z konstrukcji AED oraz sposobu prowadzenia procedury. Po podłączeniu elektrod urządzenie analizuje rytm, a użytkownik otrzymuje jasny komunikat nakazujący odsunięcie się od poszkodowanego, jeśli ma nastąpić analiza lub wyładowanie. W tym momencie nie wolno wykonywać uciśnięć klatki piersiowej ani dotykać pacjenta. Po zakończeniu analizy lub wyładowania można ponownie rozpocząć RKO, kierując się poleceniami AED.

Fakt: RKO należy rozpocząć przed zastosowaniem AED

Pojawienie się defibrylatora nie oznacza, że należy czekać z resuscytacją do momentu jego przyniesienia. Jeżeli osoba jest nieprzytomna i nie oddycha prawidłowo, należy wezwać pomoc oraz rozpocząć RKO, a AED powinno zostać dostarczone możliwie szybko przez drugiego świadka. Po przygotowaniu urządzenia jego użycie powinno być prowadzone zgodnie z komunikatami. Jeżeli na miejscu znajduje się więcej osób, jedna może prowadzić uciski, podczas gdy druga przygotowuje AED, ograniczając przerwy w resuscytacji.

Mit: AED zastępuje uciski klatki piersiowej

Defibrylator nie jest urządzeniem zastępującym całą resuscytację krążeniowo-oddechową. Jego zadaniem jest analiza rytmu i, w przypadku rytmu podlegającego defibrylacji, dostarczenie impulsu elektrycznego. Prawidłowo prowadzone uciski klatki piersiowej pozostają elementem postępowania w zatrzymaniu krążenia, a AED wskazuje momenty, w których należy je przerwać na czas analizy rytmu lub wyładowania. Po zakończeniu tych czynności użytkownik powinien ponownie wykonywać działania resuscytacyjne zgodnie z poleceniami urządzenia.

Fakt: Najbliższy defibrylator AED można znaleźć na mapie

W Polsce funkcjonują mapowe bazy lokalizacji AED, a jedną z nich udostępnia Główny Urząd Geodezji i Kartografii w serwisie Geoportal. Dostępna tam warstwa „Defibrylatory” przedstawia lokalizacje automatycznych defibrylatorów zewnętrznych na obszarze Polski, korzystając z danych przygotowanych na podstawie informacji OpenStreetMap. W praktyce mapa może pomóc ustalić, gdzie znajduje się urządzenie w pobliżu miejsca zdarzenia, jednak przed wykorzystaniem konkretnego punktu warto uwzględnić aktualność danych i faktyczną dostępność AED.

Mit: Każdy AED widoczny na mapie jest dostępny przez całą dobę

Obecność urządzenia na mapie nie musi oznaczać możliwości skorzystania z niego o każdej porze. AED może znajdować się wewnątrz budynku, którego dostępność jest ograniczona godzinami pracy, albo w miejscu wymagającym kontaktu z personelem. Dane mapowe mogą również zmieniać się wolniej niż rzeczywiste rozmieszczenie urządzeń. Dlatego mapa powinna być traktowana jako pomoc w lokalizacji, a nie absolutna gwarancja, że wskazany defibrylator będzie dostępny natychmiast. W sytuacji zagrożenia nie należy opóźniać wezwania 112 ani rozpoczęcia RKO w oczekiwaniu na urządzenie.

Fakt: Defibrylator medyczny wymaga innych kompetencji niż AED

Profesjonalne defibrylatory ratownicze mogą pracować w trybie automatycznym, ale wyposażone są także w funkcje przeznaczone dla wyszkolonego personelu. Wśród czynności wykonywanych przez ratownika medycznego znajduje się zarówno defibrylacja zautomatyzowana, jak i manualna na podstawie zapisu EKG lub kardiomonitora. Oprócz tego urządzenia wykorzystywane przez zespoły medyczne mogą służyć do monitorowania pacjenta, kardiowersji czy przezskórnej elektrostymulacji serca. Zakres zastosowania zależy od konkretnego modelu oraz kwalifikacji użytkownika.

Mit: Skoro można użyć AED, każdy może samodzielnie obsługiwać defibrylator medyczny

Nie należy utożsamiać prostoty AED z możliwością samodzielnej obsługi każdego defibrylatora. Urządzenia medyczne stosowane przez zespoły ratownictwa mogą udostępniać tryby wymagające interpretacji EKG i podejmowania decyzji dotyczących parametrów terapii. Takie czynności należą do kompetencji odpowiednio wykwalifikowanego personelu. W przypadku osoby postronnej właściwym urządzeniem jest dostępny publicznie AED, a nie profesjonalny defibrylator manualny wymagający zaawansowanej wiedzy i doświadczenia klinicznego.

Fakt: Najważniejsze jest szybkie rozpoczęcie prawidłowego postępowania

W zatrzymaniu krążenia czas odgrywa ogromną rolę, dlatego nie należy odkładać działania z powodu obawy przed obsługą AED. Należy wezwać pomoc, rozpocząć RKO, poprosić konkretną osobę o przyniesienie defibrylatora i po jego dostarczeniu postępować zgodnie z komunikatami urządzenia. Jeżeli AED nakaże wyładowanie, wszyscy obecni powinni odsunąć się od poszkodowanego. Po wykonaniu analizy lub defibrylacji należy niezwłocznie wrócić do resuscytacji, o ile urządzenie wyda takie polecenie.

Podsumowanie. Czego naprawdę nie należy obawiać się podczas używania AED?

Najważniejsze informacje można sprowadzić do kilku prostych zasad: AED może zastosować osoba bez wykształcenia medycznego, urządzenie prowadzi użytkownika przez procedurę, samo analizuje rytm i nie wymaga od świadka samodzielnego rozpoznawania arytmii. Ratownik musi natomiast przestrzegać komunikatów dotyczących odsunięcia się od poszkodowanego podczas analizy i wyładowania oraz wcześniej zadbać o bezpieczeństwo miejsca zdarzenia. Warto również pamiętać, że AED nie zastępuje RKO, a profesjonalne defibrylatory medyczne oferujące tryb manualny wymagają odpowiednich kwalifikacji.