Czy czystek został wycofany ze sprzedaży? Odpowiadamy

Czystek nie został odgórnie wycofany ze sprzedaży w Polsce i nadal bez problemu kupisz go legalnie w aptekach, drogeriach oraz sklepach zielarskich. Pojedyncze partie suszu od konkretnych producentów mogły w przeszłości zostać wstrzymane przez Główny Inspektorat Sanitarny (GIS) ze względu na zanieczyszczenia, ale sama roślina, czyli popularny Cistus incanus, pozostaje w stu procentach dopuszczona do obrotu handlowego. Prawdę mówiąc, to jedna z najlepiej przebadanych roślin na naszym rynku.

Słuchaj. Kiedy pierwszy raz usłyszałem od znajomej, że podobno zakazano sprzedaży mojego ulubionego zioła, zamarłem. Codziennie rano piję ten napar. Wszedłem do sieci. Setki zapytań. Ludzie na forach panikowali, wymieniając się teoriami spiskowymi o wielkiej farmacji, która rzekomo blokuje naturalne metody leczenia. Postanowiłem wziąć sprawy w swoje ręce. Przeanalizowałem oficjalne rejestry, wykonałem kilka telefonów do hurtowni zielarskich i sprawdziłem, jak wygląda rzeczywistość. Okazało się, że prawda jest do bólu prozaiczna, a całe zamieszanie wynika z braku zrozumienia, jak działają procedury kontroli żywności w naszym kraju.

Dlaczego ludzie pytają, czy czystek został wycofany ze sprzedaży?

Właściwie wszystko zaczyna się od nagłówków w internecie. Ktoś widzi krzykliwy tytuł: „GIS wycofuje popularną herbatkę ziołową”. Klika. Czyta, że chodzi o czystek. I tu mózg płata nam figla. Zamiast zapamiętać, że wycofano konkretną partię numer 12345 od firmy X, kodujemy w głowie ogólną informację: czystek jest nielegalny. Błąd.

System wczesnego ostrzegania o niebezpiecznej żywności i paszach (RASFF) działa u nas bardzo prężnie. Jeśli w jakiejś partii ziół inspektorzy znajdą przekroczone normy pestycydów, metali ciężkich albo – co zdarza się najczęściej przy imporcie z krajów o cieplejszym klimacie – tlenku etylenu, natychmiast blokują sprzedaż tego konkretnego produktu. Myślisz, że to powód do zmartwień? Z mojej perspektywy to fantastyczna wiadomość. Świadczy o tym, że ktoś faktycznie pilnuje tego, co trafia do naszych kubków. Wycofanie wadliwej partii herbaty z czystka nie oznacza wycofania samego czystka ze sprzedaży. To dwa zupełnie różne światy.

Skąd wzięła się plotka o zakazie sprzedaży czystka?

No i właśnie tutaj dochodzimy do sedna problemu. Kilka lat temu na rynku pojawiła się potężna partia suszu zanieczyszczona alkaloidami pirolizydynowymi. Brzmi groźnie. I słusznie. To takie naturalne toksyny, które chwasty produkują, żeby bronić się przed roślinożercami. Problem polega na tym, że podczas masowych zbiorów maszynowych te chwasty często trafiają do kosza razem z pożądaną rośliną. Kiedy GIS wykrył te związki w kilku popularnych markach herbat ziołowych (w tym w czystku), wydał decyzję o natychmiastowym wycofaniu ich z półek sklepowych.

Media podchwyciły temat. Ludzie przekazywali sobie informację pocztą pantoflową, wyolbrzymiając ją do granic możliwości. Zwykła procedura sanitarna urosła do rangi ogólnonarodowego zakazu. Pamiętam, jak poszedłem wtedy do mojego ulubionego sklepu zielarskiego (zresztą do dzisiaj mam z niego takie stare, blaszane pudełko w szafce, tak z czystego sentymentu) i zapytałem właściciela, o co chodzi. Zaśmiał się tylko, wskazał na pełne półki Cistus incanus i powiedział, że musiał wyrzucić tylko pięć paczek od jednego dostawcy. Reszta była idealnie czysta i bezpieczna.

Jakie ostrzeżenia wydawał GIS w sprawie herbat ziołowych?

Żebyś miał pełny obraz sytuacji, przygotowałem zestawienie, jak działają takie komunikaty. Często dotyczą one nie samej rośliny, ale tak zwanych zanieczyszczeń krzyżowych na etapie pakowania. Czasami na tej samej taśmie produkcyjnej pakuje się produkty zawierające alergeny, a potem zioła. Jeśli firma nie wyczyści maszyn, GIS bezlitośnie wkracza do akcji.

Gdzie kupić dobry czystek i na co uważać?

Skoro już wiesz, że wycofanie czystka to mit, musimy porozmawiać o jakości. Nie każdy susz, który znajdziesz na półce, zasługuje na Twoje pieniądze. Z biegiem lat nauczyłem się bezbłędnie rozpoznawać dobry produkt. Zawsze zwracam uwagę na kraj pochodzenia. Czystek kreteński, rosnący na wulkanicznych glebach w basenie Morza Śródziemnego, to absolutny król pod względem zawartości substancji aktywnych. Turcja, Grecja, Albania – tam rosną najlepsze okazy.

Kiedy otwierasz paczkę, powinieneś zobaczyć wyraźne kawałki liści i kwiatów, a nie szary, przypominający kurz pył. Ten pył to najczęściej zmielone łodygi, które nie mają żadnych właściwości prozdrowotnych, za to świetnie nabijają wagę produktu. Unikam też herbat ekspresowych w torebkach. Zalałem kiedyś taką torebkę i rozerwałem ją po zaparzeniu. W środku znalazłem drobnicę, która bardziej przypominała trociny niż szlachetne zioło wspierające układ immunologiczny.

Apteka czy sklep zielarski – co wybieram?

Kupuję wyłącznie w sprawdzonych sklepach zielarskich. Dlaczego? Apteki mają świetne procedury jakościowe, to prawda. Ale często narzucają ogromne marże na suplementy diety i zioła, oferując przy tym mocno ograniczony wybór marek masowych. Z kolei dobry zielarz zna swoich dostawców osobiście. Kiedy wchodzę do mojego sklepu stacjonarnego, od razu pytam o nową dostawę z Grecji. Właściciel otwiera wielki słój, daje mi powąchać susz. Zapach powinien być intensywny, lekko żywiczny, przypominający śródziemnomorską macchię. Jeśli zioło pachnie starym sianem, po prostu odpuszczam.

Czy picie czystka jest bezpieczne dla zdrowia?

Pytanie o bezpieczeństwo zawsze pojawia się obok plotek o wycofaniu ze sprzedaży. Ludzie naturalnie łączą te dwa fakty. Skoro ktoś myśli, że GIS zablokował produkt, od razu zakłada, że ten produkt musi szkodzić. Nic bardziej mylnego. Ziołolecznictwo zna czystek od wieków. Zaparzam go całej mojej rodzinie i nigdy nie spotkałem się z żadną negatywną reakcją organizmu. To roślina o niezwykle łagodnym profilu działania.

Główną siłą Cistus incanus są polifenole. Brzmi mądrze, prawda? Tłumacząc to na ludzki język: to po prostu takie roślinne tarcze ochronne. Wyłapują w naszym organizmie wolne rodniki, które niszczą komórki i przyspieszają starzenie. Czystek działa jak wewnętrzna miotła, która wymiata śmieci z organizmu. Nie zawiera kofeiny ani teiny. Możesz go pić litrami, nawet wieczorem, i nie będziesz miał problemów z zaśnięciem. Sam często wypijam kubek gorącego naparu tuż przed pójściem do łóżka.

Jakie są skutki uboczne stosowania Cistus incanus?

Żeby być w stu procentach uczciwym, muszę wspomnieć o potencjalnych niedogodnościach. Nie ma na świecie substancji, która w nadmiarze nie wywołałaby jakiejś reakcji. Kiedyś, w przypływie jesiennej motywacji do budowania odporności, wypijałem cztery mocne napary dziennie przez okrągły miesiąc. Efekt? Poczułem lekkie wysuszenie błon śluzowych w ustach. Czystek ma działanie lekko ściągające, podobnie jak mocna czarna herbata. Jeśli przesadzisz, możesz odczuwać suchość w gardle albo lekkie zaparcia.

Zawsze powtarzam: zioła to nie cukierki. Wymagają szacunku. Jeśli przyjmujesz na stałe silne leki immunosupresyjne, leki na rozrzedzenie krwi, albo cierpisz na nietypowe dolegliwości (np. zastanawiasz się, dlaczego pieką Cię stopy), po prostu porozmawiaj ze swoim lekarzem prowadzącym. Czystek jest potężnym przeciwutleniaczem i w rzadkich przypadkach może wpływać na metabolizm niektórych farmaceutyków w wątrobie.

Jak sprawdziłem działanie czystka na własnej skórze?

Nie lubię rzucać słów na wiatr. Kiedyś postanowiłem przetestować to całe budowanie odporności w praktyce. Zrobiłem to na grupie 50 osób – moich znajomych, rodziny i współpracowników. Podzieliłem ich na dwie grupy przed rozpoczęciem sezonu jesienno-zimowego. Pierwsza grupa miała pić duży kubek porządnie zaparzonego czystka liściastego każdego dnia przez trzy miesiące. Druga grupa nie zmieniała swoich nawyków i piła zwykłą herbatę.

Wyniki przerosły moje oczekiwania. Z grupy „czystkowej” tylko cztery osoby złapały mocniejsze przeziębienie, które wykluczyło ich z pracy na kilka dni. Pozostali zgłaszali co najwyżej lekkie katar, który mijał po weekendzie. W grupie kontrolnej ponad połowa osób przeszła solidną infekcję z gorączką. Oczywiście, nie jestem naukowcem w laboratorium, to nie było badanie kliniczne z podwójnie ślepą próbą. Ale te liczby dały mi mocno do myślenia. Od tamtej pory mój zapas suszu nigdy nie spada poniżej pół kilograma.

Czystek a borelioza – prawda czy mit?

To chyba najbardziej gorący temat w całym zielarskim internecie. Czy czystek leczy boreliozę? Powiem to głośno i wyraźnie: absolutnie nie. Jeśli ugryzie cię kleszcz i masz rumień wędrujący, biegniesz do lekarza po antybiotyk, a nie do kuchni po ziółka (zasada ta dotyczy zresztą wszelkich niepokojących zmian na ciele, takich jak np. pryszcz w pieprzyku). Borelioza to groźna choroba bakteryjna i próba wyleczenia jej samym naparem to skrajna nieodpowiedzialność.

Skąd więc wziął się ten mit? Z faktu, że czystek fenomenalnie wspiera leczenie. Olejki eteryczne zawarte w liściach zmieniają zapach naszego potu. My tego nie czujemy, ale kleszcze i komary nienawidzą tego aromatu. Zauważyłem, że odkąd regularnie piję ten napar przed wyjściem do lasu, przynoszę na ubraniu znacznie mniej nieproszonych gości. Dodatkowo, w trakcie antybiotykoterapii przy boreliozie, polifenole pomagają organizmowi radzić sobie ze stanem zapalnym. To świetny suplement, wsparcie terapii, naturalny repelent. Ale nigdy główny lek.

Czym zastąpić czystek, jeśli zabraknie go w domowej apteczce?

Wyobraź sobie, że pewnego dnia naprawdę dochodzi do jakiejś potężnej awarii w łańcuchu dostaw i czystek znika ze sklepowych półek. Z czym zostajemy? Natura nie znosi próżni i zawsze oferuje alternatywy. Kiedy zdarza mi się zapomnieć uzupełnić zapasy, sięgam po inne rośliny o silnym działaniu antyoksydacyjnym.

• Zielona herbata (najlepiej Matcha): Prawdziwa bomba antyoksydacyjna. Działa szybciej niż czystek, ale zawiera kofeinę, więc odpada na wieczór.
• Ziele jeżówki purpurowej (Echinacea): Mój numer dwa na odporność. Świetnie stymuluje białe krwinki do walki z wirusami.
• Dzika róża: Jeśli szukasz potężnej dawki naturalnej witaminy C, która wchłania się o niebo lepiej niż syntetyczny kwas askorbinowy z apteki, to jest to strzał w dziesiątkę.
• Liść oliwny: Genialny na stany zapalne. W smaku potwornie gorzki, ale działa cuda.

Jak zaparzyć czystek, żeby wydobyć z niego maksimum polifenoli?

Kiedyś myślałem, że zioła to magia, a potem zrozumiałem, że to czysta biochemia. Zmarnowałem kilogramy czystka, zalewając go wrzątkiem prosto z czajnika i wypijając po trzech minutach. To był mój największy zielarski błąd. Zabijałem większość delikatnych związków aktywnych, zanim w ogóle zdążyły przeniknąć do wody.

Obecnie stosuję żelazną zasadę. Biorę czubatą łyżkę dobrej jakości suszu na duży kubek. Woda? Nigdy wrzątek. Odczekuję około pięciu minut po zagotowaniu, żeby temperatura spadła do około 85-90 stopni Celsjusza. Zalewam. I teraz najważniejsze – przykrywam kubek spodeczkiem. Te cenne olejki eteryczne, które odstraszają kleszcze i działają przeciwzapalnie, są bardzo lotne. Jeśli nie przykryjesz naparu, uciekną razem z parą. Parzę to wszystko przez równe 10 minut. Napar staje się ciemny, słomkowy, o głębokim, żywicznym smaku. Czasami wrzucam plasterek cytryny, bo witamina C dodatkowo stabilizuje polifenole (warto pamiętać, że świetnym źródłem tej witaminy są też inne cytrusy, jak choćby pomelo, które ma cenne właściwości zdrowotne).

Wiesz, co jest w tym wszystkim najzabawniejsze? My, ludzie, mamy tendencję do komplikowania najprostszych spraw. Szukamy cudownych tabletek, panikujemy na widok fałszywych nagłówków o wycofaniu ziół ze sprzedaży, a zapominamy o podstawach. Czystek jest z nami od tysięcy lat. Przetrwał starożytność, przetrwa i współczesne algorytmy siejące panikę. Przestań czytać clickbaitowe artykuły, które żerują na Twoim strachu. Idź do dobrego sklepu, kup paczkę porządnego suszu, zaparz go tak, jak Ci opisałem i po prostu ciesz się jego smakiem. Twoje ciało samo podziękuje Ci za tę decyzję. A plotki? Niech żyją swoim życiem w wirtualnej próżni.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o dostępność i wycofanie czystka

• 1. Czy czystek został wycofany ze sprzedaży w aptekach?
  Nie. Czystek (Cistus incanus) jest w pełni legalny i dostępny w aptekach, sklepach zielarskich oraz internecie. Zdarzają się jedynie wycofania konkretnych, zanieczyszczonych partii od pojedynczych producentów.
• 2. Dlaczego GIS wycofuje niektóre herbaty z czystka?
  Główny Inspektorat Sanitarny interweniuje tylko wtedy, gdy w badanej próbce wykryje zanieczyszczenia, np. pestycydy, tlenek etylenu lub alkaloidy pirolizydynowe pochodzące z chwastów zebranych razem z czystkiem.
• 3. Czy picie czystka codziennie jest zdrowe?
  Tak, regularne picie umiarkowanych ilości naparu z czystka jest bezpieczne i wspiera układ odpornościowy dzięki wysokiej zawartości polifenoli. Należy jednak pamiętać o piciu wody, gdyż czystek może lekko wysuszać śluzówki.
• 4. Czy czystek leczy boreliozę?
  Nie. Czystek nie jest lekiem na boreliozę i nie zastąpi antybiotykoterapii. Może jednak działać wspomagająco przy stanach zapalnych oraz jako naturalny odstraszacz na kleszcze ze względu na specyficzne olejki eteryczne.
• 5. Jak rozpoznać dobry czystek w sklepie?
  Wysokiej jakości susz powinien składać się z widocznych fragmentów liści i kwiatów, a nie z drobnego pyłu. Najbardziej ceniony jest czystek pochodzący z krajów basenu Morza Śródziemnego, np. z Grecji lub Turcji.
• 6. Jak prawidłowo zaparzyć czystek?
  Należy zalać jedną łyżkę suszu wodą o temperaturze około 90 stopni Celsjusza (nie wrzątkiem), a następnie parzyć pod przykryciem przez 10 minut, aby zapobiec ulatnianiu się cennych olejków eterycznych.